گیره بالون
مواد شیمیایی
مواد آزمایشگاهی
 
 
 
Merck ، Scharlau ، Sigma-Aldrich ، Panreac ، Riedel ، Applichem ، Fluka ، CDH ، SD Fine ، DAEJUNG ، DUKSAN ، PARS CHEMIE

کروماتوگرافی

نویسنده : Ha med | تاریخ : 06:11 ب.ظ - چهارشنبه 19 تیر 1392

کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا (High Efficiency Liquid Chromatography)(HPLC)

 کروماتوگرافی مایع با فشار زیاد HPLC

می دانیم كه كروماتوگرافی روشی است برای شناسائی و جدا سازی و اندازه گیری مواد. HPLC یعنی كروماتوگرافی مایع با فشار زیاد یا كروماتوگرافی مایع با كاركرد عالی است. HPLC از دو فاز ثابت و متحرک تشكیل شده است. كه فاز ثابت ممكن است جامد و یا مایع باشد و فاز متحرک مایع است. HPLCبدون شک ، سریع‌ترین رشد را در بین تمام روش‌های جداسازی تجزیه‌ای با فروش سالیانه در گستره بیلیون دلار داشته است. دلایل این رشد انفجارآمیز عبارتند از حساسیت روش ، سازگاری سریع آن برای انجام اندازه‌گیری‌های کمی صحیح ، شایستگی آن برای جداسازی مواد گونه‌های غیرفرار یا ناپایدار در مقابل گرما و مهم‌ تر از همه ، کاربرد گسترده آن برای موادی است که در صنعت ، زمینه‌های مختلف علوم و جامعه اهمیت درجه اول را دارند. مزیت کروماتوگرافی نسبت به ستون تقطیر این است که به آسانی می‌توان به آن دست یافت. با وجود اینکه ممکن است چندین روز طول بکشد تا یک ستون تقطیر به حداکثر بازده خود برسد، ولی یک جداسازی کروماتوگرافی می‌تواند در عرض چند دقیقه یا چند ساعت انجام گیرد.یکی دیگر از مزایای برجستة روشهای کروماتوگرافی این است که آنها آرام هستند. به این معنی که احتمال تجزیة مواد جداشونده به وسیله این روش‌ها در مقایسه با سایر روش‌ها کمتر است.مزیت دیگر روش‌های کروماتوگرافی این است که تنها مقدار بسیار کمی از مخلوط برای تجزیه لازم است. به این علت، روشهای تجزیه‌ای مربوط به جداسازی کروماتوگرافی می‌توانند در مقیاس میکرو و نیمه میکرو انجام گیرند.

انتخاب بهترین روش کروماتوگرافی

انتخاب نوع روش کروماتوگرافی بجز در موارد واضح (مانند کروماتوگرافی گازی در جداسازی گازها) عموماً تجربی است. زیرا هنوز هیچ راهی برای پیش‌بینی بهترین روش برای جداسازی اجسام، مگر در چند مورد ساده وجود ندارد.

در ابتدا روش‌های ساده‌تری مانند کروماتوگرافی کاغذی و لایه نازک امتحان می‌شوند. در صورتی که با این روشها مستقیماً قادر به جداسازی باشند، جداسازی را باید به وسیلة آنها صورت داد. در غیر این صورت، از روش‌های پیچیده‌تر استفاده می‌شود.

کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا (HPLC)، وقتی که روش‌های ساده فاقد کارایی لازم هستند، می‌تواند جوابگو باشد. ولی دانشمندان دریافتند که بهترین نوع به خاطر دقیق تر بودن کروماتوگرافی ژلی است.

کارایی ستون HPLC

کار این ستون نیز به اندازه ذرات داخل ستون بستگی دارد. هرچه اندازه ذرات کوچک‌ تر باشد، کاراییHPLC بیشتر می‌شود.

فاز ساکن و فاز متحرک

در مورد فاز‌های ساکن و متحرک یک قاعده کلی وجود دارد و آن ، این است که باید قطبیت حل‌ شونده و فاز متحرک ، نزدیک به هم باشد، ولی با فاز ساکن اختلاف داشته باشد. ترتیب قطبیت گروه‌های عاملی در ترکیبات به صورت زیر است:

هیدروکربن< اترها < استرها < کتون‌ها < آلدئیدها < آمیدها < آمین‌ها < الکل‌ها

به عنوان مثال ، فاز ساکن با قطبیت بالا مثل سیلیکات یا آلومین یا مایعات قطبی مثل تری‌اتیلن گلیگول که روی ذرات سیلیکات قرار گرفته‌اند و فاز متحرک ، حلال نسبتا غیر قطبی مثل هگزان یا ایزو پروپیل اتر را می‌توان نام برد.


خصوصیات فاز متحرک ( HPLC )

  • خلوص بالا
  • نقطه جوش حدود 20 تا 50 بالاتر از دمای ستون
  • گرانروی پایین
  • واکنش پذیری کم
  • قابلیت تطابق با آشکارساز
  • سمیت و اشتعال پذیری کم


مزایای HPLC

کاربرد HPLC برای مواد غیر فرار به قرار زیر می‌باشد:
از ستون‌های طولانی که سرعت حلال در تمام طول آنها نزدیک به مطلوب‌ترین سرعت باشد، می‌توان استفاده کرد و امکان تغییر دادن ماهیت فاز متحرک برای انجام شستشوی تدریجی و شستشوی مرحله‌ای یا هر دو وجود دارد.

آشکارساز

آشکارسازهای مورد استفاده در کروماتوگرافی مایع - مایع تمام خصوصیات آشکارسازهای کروماتوگرافی گازی را دارند، بجز اینکه در آشکارساز کروماتوگرافی مایع نیازی به محدوده دمایی بالا نیست. این شناساگرها کلاً دو دسته‌اند:

  • یک نوع کلی که به فاز متحرک عکس‌العمل نشان می‌دهند.
  • نوع خاصی که به حل شونده حساس هستند.


کاربردهای HPLC

کاربرد گسترده آن برای موادی است که در صنعت ، زمینه‌های مختلف علوم و جامعه اهمیت درجه اول را دارند. مثال‌هایی از این موارد عبارت‌اند از : اسیدهای آمینه ، پروتئین‌ها ، اسیدهای نوکلئیک ، هیدروکربنها ، هیدراتهای کربن ، داروها ، ترپنوئیدها، حشره‌کش‌ها ، آنتی‌بیوتیکها ، استروئیدها ، گونه‌های آلی یا فلزی و گروهی از مواد گوناگون معدنی.

در دستگاه HPLC سیستم پیچیده تری نسبت به دیگر روشهای کروماتوگرافی وجود دارد. اغلب ازستون‌های پر شده با ذرات ریز فاز ساکن استفاده می‌شود. به همین علت سطح بیشتری از فاز ساکن در ستون، در معرض اجزاء نمونه قرار می‌گیرد و در نتیجه راندمان جداسازی در این روش بیشتر از LSC  وLLC است.

 

اجزاء و قسمتهای مختلف دستگاه HPLC

1- مخازن حلال: كه در آنها فاز متحرک و یا حلالهای شستشو دهنده ستون ریخته شده است.

2- موتور یا پمپ: چون ستونها نسبتا طویل و اندازه ذرات كم است. به این جهت قابلیت نفوذ كم می شود و برای این كه حلال جریان داشته باشد باید فشاروجود داشته باشد. برای ایجاد فشار از پمپ یا موتور استفاده می كنیم. پمپ فشاری حدود psi 4500 می تواند ایجاد كند. و باید بتواند فشار ثابت ایجاد كند. حلال توسط پمپ با فلوی ثابتی بر روی فاز ثابت حركت داده می شود. حداكثر فلوئی كه فاز متحرک می تواند داشته باشدml/min 2.5 است. و بسته به نوع كاری كه می خواهیم انجام دهیم فلو فرق می كند، هر چه فلو كمتر باشد، فاصله پیک ها بیشتر است. چهارمخزن داریم مخزنD, C, B, A میزان فشار بستگی به فلوی ما دارد وقتی فلو ml/min 0.8 است میزان فشار حدود psi 1500 می شود. میزان فشار بستگی به نوع ستون دارد حداكثر فشار مجاز Psi 3500 است. حداكثر تغییرات فشار Psi 100 است. حداكثر فلوریت Flow rate ، ml/min 2.5 است. پس پمپ، حلال را از مخزن می گیرد و با سرعت گذر ثابتی آن را بداخل دستگاه وارد می كند. در دمای آزمایشگاه به دو روش می توانیم كار كنیم:

الف- روش ایزوكراتیک isocratic: اگر نسبت های مختلفی از فاز متحرک را در یک مخزن بریزیم و از همان  مخزن فاز متحرک را برداشت كنیم از روش ایزوكراتیک استفاده كرده ایم. مثلا در کار عملی انجام شده درآزمایشگاه فاز متحرك( 80% بافر فسفات 12%  متانول و 8% استونیتریل) است كه پس از صاف كردن همه را در یک مخزن مثل D می ریزیم و از همان مخزن پمپ برداشت  می كند.

ب - روش گرادیانت gradient :اجزاء فاز متحرک در مخازن مختلف ریخته می شود. دستگاه قابلیت این را دارد كه خودش نسبت های مختلف را از مخازن برداشت كند (طبق داده های ما)، مثلا می خواهیم ازمخزنA، 80% از مخزن B 8% و از مخزن C 12% بكشد. و بعد نسبت ها را مخلوط می كند. از این روش وقتی استفاده می كنیم كه نسبت های موردنظر را نمی دانیم و بخواهیم روش کار پیدا كنیم. ولی وقتی درصد فاز متحرک برای ما روشن شد می توانیم از روش ایزوكراتیک استفاده كنیم. فاز متحرک با فلوی ثابتی بر روی ستون حركت داده می شود حداكثر فلو در این آزمایش ml/min0.8 یا 1 است. بعد از فعال كردن هر پمپ flow rate را از كم به زیاد كم كم بالا می بریم تا حدود ml/min  0.8 یا 1 و می گذاریم حدود یک ربع ساعت یا نیم ساعت با فلوریت بالا كار كند و بعد فلوریت را به تدریج پایین می آوریم تا صفر و بعد پمپ را عوض می كنیم. یا دستگاه را خاموش می كنیم، فلوریت كه بالا برود فشار هم بالا می رود. بعد از اتمام كار ستون را با حلالهای شستشو دهنده می شوئیم.  حلالهای شستشو را در مخازن ریخته و پمپ ها را به ترتیب فعال می كنیم اول دستگاه را با آب و متانول شسته و سپس با متانول خالص می شوئیم. هر پمپ را كه فعال كردیم باید ابتدا هوا گیری کنیم.

تهیه بافرفسفات: 13.6 گرم از Po4H2K را وزن كرده (0.1M) و به حجم یک لیتر می رسانیم pH ،4.5 می شود كه با اسید فسفریک غلیظ حدود یک دو قطره pH را به حدود 3.5 می رسانیم.

 

3- injector: از سرنگهای مختلف با ظرفیت های مختلف استفاده می كنیم. حجم تزریق 30 میكرولیتر است. نمونه ابتدا وارد قسمتی بنام گارد كالوم یا پری كالوم می شود كه محافظ ستون است، طول كاردكالوم حدو یک سانتی متر است. و جنس آن از فولاد ضد زنگ است، و ماده پركننده آن از جنس ماده پركننده ستون است. اگر ماده ما ناخالصی داشته باشد یا با ماده داخل ستون واكنش ایجاد كند درگاردكالوم انجام می شود و به ستون آسیبی نمی رسد.

 

4- ستون: طول ستونهای دستگاه حدود 30-10 سانتی متر است. و جنس آن از فولاد ضدزنگ است. پرمصرف ترین ستون C18 ، ODS آکتا دسیل سیلان است، ستونها را پس از اتمام كار باید با محلولهای شستشو دهنده شست. اگر از بافرفسفات استفاده كردیم ستون را با آب و متانول و بعد با متانول خالص شستشو می دهیم. فاز ثابت بصورت ذرات ریزی در داخل ستون قرار گرفته است. كه بر اثر چسبیدن و پخش شدن اجزاء نمونه و عبور فاز متحرک جداسازی انجام می شود. نمونه ابتدا وارد گاردكالوم و بعد وارد ستون می شود، گارد كالوم را پس از مدتی باید عوض كرد، ODS اكتا دسیل سیلان گروههای الكیل غیرقطبی زیادی دارد، فاز متحركی كه استفاده   می كنیم قطبی است. فاز متحرک و ماده پركننده ستون از نظر قطبیت باید عكس هم باشند. در HPLC امکان استفاده از فاز نرمال و معكوس هست. اگر فاز ثابت قطبی و فاز متحرک غیرقطبی باشد سیستم را فاز نرمال و در صورتی كه ستون غیرقطبی و حلال قطبی باشد. سیستم را فاز معكوس می گویند. مشتقات آلكیل سیلان و فنیل سیلان ایجاد ستونهای غیر قطبی می كنند و معمولا ستون غیر قطبی و فاز متحرک قطبی است بنابراین از فاز معكوس استفاده می شود. جنس ستونها از فولاد ضدزنگ یا Stainless steel است.

 

5- ردیابها: ردیابها باید حساس باشند و اثر مخرب بر روی اجسام نداشته باشند. پاسخ آنها تا حدود وسیعی برای غلظت باید خطی باشد. 


انواع رد یاب ها:

A- مهمترین آنها ردیاب ماورا بنفش است که برای اجسامی كه در ناحیه UV-VIS جذب داشته باشند مورد استفاده قرار می گیرد.در این دتكتور جذب انجام می شود و باعث كاسته شدن انرژی می شود كه این كاسته شدن قابل اندازه گیری است.میزان كاسته شدن انرژی متناسب است با غلظت،باید طول موج را مشخص كنیم كه در اینجاnm  l=225 است. حلال نباید در طول موج انتخابی جذب داشته باشد.

B- ردیاب ضریب شكست، این ردیاب خیلی حساس به حرارت است.از تغییرات یا تفاوتی كه بین ضریب شكست سیستم حلال به تنهایی و سیستم حلال همراه نمونه ایجاد می شود استفاده می كنیم.

C- دتكتور فلورسانس حساس تر از UV است ولی كم مصرف می باشد چون موادی كه خاصیت فلورسانس داشته باشند كم هستند.

D-.ردیاب الكتروشیمیایی كه عملکرد آن بر مبنای واکنش های اکسید و احیا می باشد.

 

6- ثبات (ركوردر): در اثر حركات قلم پیک هایی رسم می شود كه به  مجموعه آنها كروماتوگرام می گویند. به طریق كیفی پیک ها را براساس زمان باز داری یا نگهداری یا Retention time می شناسند. زمان بازداری فاصله زمانی از لحظه تزریق تا رسیدن به نقطه اوج یک پیک است. برای محاسبه كمی سطح هر نوار جذبی را حساب می كنیم، سطح هر نوار جذبی متناسب با مقدار جسم است كه بوسیله انتگراتور یا سطح سنج با دستگاه ثبات بدست می آید سطح هر نوار جذبی یعنی حاصلضرب قاعده × نصف ارتفاع است. روش بریدن نوار و وزن كردن آنها روش قدیمی است. ولی امروزه توسط سطح سنج یا انتگراتور بدست می آید خود دستگاه AUC را مشخص می كند. می توان از ارتفاع هم استفاده كرد و نسبت ارتفاع ها را مشخص كنیم AUC و ارتفاع با یک دستور ساده قابل تبدیل بهم هستند. روش رسم منحنی را انجام می دهیم. در محور افقی غلظت ها و در محور عمودی AUC . بعد از رسم منحنی استاندارد، غلظت مجهول را از روی رسم منحنی بدست می آوریم.

 

تفاوت HPLC با GC:

1- چون اغلب مواد آلی ناپایدار و كم فرار هستند. برای كار با GC باید آنها را به مشتقات فرار تبدیل كرد كه ایجاد مشتقات فرار و باقی ماندن جزیی از مصرف مشتق ساز ایجاد پیک هایی می كند كه نتایج آزمایش را مختل می سازد حال آنكه جداسازی این گونه مواد با HPLC به آسانی امكان پذیر است.

2- دو فاز ثابت و متحرک در HPLC بطور رقابتی عمل می كنند و جداسازی بوسیله دو فاز انجام می شود در صورتی كه در GC یک فاز یعنی فاز ثابت عمل جداسازی را انجام می دهد.

3- یكی از مزایای HPLC وجود دتكتورهای آنست كه برای هر دسته از تركیبات دتكتورهای انتخابی ویژه وجود دارد كه این تنوع دتكتورها از مزایای HPLC است. در صورتی كه در GC دتكتور ها محدود تر می باشد.

4- مدت آنالیز در HPLC فوق العاده اندک است، آنالیز تركیبات آلی ناپایدار و كم فرار مواد خوراكی، شیمیایی داروئی توسط HPLC امكان پذیر است.

5- مواد بسیار قطبی را با GC نمی توان آنالیز كرد در صورتی كه با HPLC می شود.

6- درHPLCبه سبب دو فاز رقابتی پیک ها معمولا بصورت متقارن هستند در صورتی كه درGC اغلب پیک ها بصورت نامتقارن هستند و محاسبه مساحت زیر منحنی یا AUC با اشكال و خطا است. ولی در HPLCبعلت وجود تقارن محاسبه AUC دقیق انجام می شود.

7-وجود آب در نمونه های آزمایش در HPLC اشكال ایجاد نمی كند در صورتی كه در GC وجود اندک آب سبب تخریب دتكتور می شود.

8- وجود آب در شبكه كریستالی، وجود مولكولهای آب هیدروژن در HPLC قابل تشخیص ولی در GC قابل ارزیابی نیست.

9-وجود ناخالص ها بخصوص ناخالصی های بسیار قطبی و یا با وزن مولكولی بالا در HPLC قابل تشخیص ولی در GC قابل تشخیص نیست.

                                           مقایسه حوزه كاركرد، محدودیت ها و امتیازات سیستم GC و HPLC

                                              GC

                                   HPLC

1-تركیبات آلی بسیار ناپایدار را نمی توان مستقیما مورد آنالیز قرار داد و باید توسط معرفهای خاصی، از نظر شیمیائی آنها را بصورت تركیبات مناسب برای آنالیز باGC در آورد. این معرفها را تركیبات مشتق ساز می گویند.

2-تركیبات آلی با فراریت اندک را نمی توان مستقیما آنالیز كرد و باید توسط عوامل مشتق ساز آنها را به تركیبات مناسب تبدیل نمود.

3-آنالیز مواد داروئی، خوراكی، صنایع سنگین (مثل پلیمرها) و مواد شیمی حیاتی به سادگی امكان پذیر بوده و مستلزم برنامه بندیهایی با شرایط دشوار و پیچیده است.در هر صورت بهره دهی GC در موارد مزبور چندان رضایت بخش نیست.

4-اغلب آنالیزهای GC نیازمند دماهای زیاد است كه كنترل مقدار دمای اپتیمم پارامتر مشكلی بوده و اغلب منجر به ایجاد پیكهای نامتقارن می شود.

5-در سیستم GC فاز ثابت و فاز متحرک با مكانیسم رقابتی همسان عمل نمی كنند و عمدتا یک فاز (فاز ثابت) موجب جداسازی می گردد. در قیاس با عملكرد رقابتی دو فاز (ثابت و متحرک) HPLC، افت شدیدی در كم و كیف آنالیز ایجاد می شود.

6-تركیبات متعددی از گونه های مختلف وجود دارند كه سیستم GC قادر به آنالیز آنها نیست.

7-در GC بیشتر سه نوع دتكتور ECD, FID وTCD به كار گرفته می شود و برای دسته تركیبات خاص دتكتورهای ویژه ای ابداع نشده است. این امر یكی از محدودیت های بزرگ GC در مقایسه با HPLCاست.

8-به كارگیری GC و دست یابی به شرایط لازم و مناسب، دشوار و پیچیده است.

9-آنالیز كمی اجسام در قیاس با HPLC از حساسیت و دقت كمتری برخوردار است.

10-مواد بسیار قطبی را نمی توان مستقیما تحت آنالیز قرار داد.

11-روند مشتق سازی برای تبدیل مواد آزمایشی به تركیبات مناسب برای آنالیز، با مشكلات عدیده ای مواجه است.

12-باقی ماندن مقادیر بسیار اندک عوامل مشتق ساز موجب پیدایش پیكهای ناخواسته می گردد كه در نهایت استنتاج پیكهای حاصل از نمونه آزمایشی را دشوار نموده و یا حتی با پیكهای مزبور تداخل یافته و تفسیر كروماتوگرام را عملا ناممكن می نماید.

13-به سبب جذب مواد آزمایشی توسط فاز ثابت، اغلب پیكها بصورت نامتقارن ایجاد می شوند.

14-وجود ناخالصی های بسیار قطبی، در نمونه آزمایشی قابل تشخیص نیست.

15-وجود ناخالصی هایی با وزن ملكولی بسیار بالا قابل تشخیص نیست.

16-به سبب عدم مشخص شدن ناخالصی های بسیار قطبی و یا با وزن ملكولی بالا، لازم است كه پیش از كروماتوگرافی، توسط افزارهایی نظیر UV و IRخلوص مواد آزمایشی تحت بررسی قرار گیرد.

17-استناد پذیری قاطع یک پیک به یک جسم امكان پذیر نیست (بنا به دلایل بالا)

18-عدم وجود تقارن در پیكهای بدست آمده، محاسبه مساحت سطح زیر منحنی (AUC) را با اشكالات و خطاهای فراوان مواجه می كند و در نهایت دقت آنالیز مخدوش می شود.

19-وجود مقادیر بسیار اندک آب در نمونه های آزمایشی باعث تخریب دتكتور FID و ECD می گردد.

20-ملكولهای آب موجود در شبكه كریستالی اجسام توسط GC  قابل ارزیابی نیست.

21-ملكولهای آب واجد بند هیدروژنی قابل ارزیابی نیست.

22-افت چشم گیر كارایی و بهره دهی ستون های GCدر كاربردهای زیاد موردی معمولی است.

23-مدت زمان لازم برای آنالیز طولانی است.

24-كاربرد كروماتوگرافی فرآوری در مقیاس وسیع امكان پذیر نیست.

25-افت میزان آشكارسازی ستونها در بكارگیری زیاد آنها در GC موردی عادی و معمولی است.

26-عدم سهولت تجدید پذیری و دشواری خاص آن به لحاظ پارامترهای مختلف جزو محدودیت های سیستمGC است.

1-تركیبات آلی بسیار ناپایدار به سادگی تحت آنالیز قرارمیگیرند .

2-تركیبات آلی كه به طور كافی فرار نمی باشند به راحتی مورد آنالیز قرار می گیرند. 

3-آنالیز مواد داروئی، خوراكی، صنایع سنگین و مواد شیمی- حیاتی با بهره دهی و كارایی بسیار برجسته و چشم گیر انجام پذیرست.

4-آنالیزهای HPLC در دمای معمولی انجام پذیر بوده و یا نیازمند دماهای اندكی است.

5-در سیستم HPLC دو فاز ثابت و متحرک با مكانیسم رقابتی عمل می كنند كه در مقایسه با یک فاز موجود در GC (فاز ثابت) موجب انجام آنالیزهای دقیق می گردند.

6-تركیبات مختلفی كه آنالیز آنها توسط GC امكان ناپذیرست با HPLC به راحتی آنالیز می گردند.

7-در سیستم HPLC برای هر دسته تركیبات خاص، دتكتورهای انتخابی ویژه وجود دارد كه كم و كیف آنالیز را به بهترین وجه ممكن افزایش می دهند وجود این چنین دتكتورهای انتخابی، فراز عمده ای در سیستم HPLC محسوب می شود.

8-به كارگیری HPLC بسیار آسان است.

9-آنالیز كمی اجسام با حساسیت و دقت فوق العاده ای امكان پذیرست (به علت افزارمندی خاصHPLC)

10-مواد بسیار قطبی به راحتی تحت آنالیز قرار می گیرند.

11-به علت حوزه وسیع كارایی HPLC معمولا به روند مشتق سازی نیازی نیست.

12-به علت به كارگیری مواد آزمایشی بدان صورتی كه وجود دارند و نیز به سبب عدم نیاز به روند مشتق سازی و عدم وجود بقایای بسیار اندک عوامل مشتق ساز، استنتاج كروماتوگرام به راحتی انجام می گیرد.

13-به سبب وجود دو فاز رقابتی معمولا پیكها بصورت متقارن ایجاد می شوند.

14-وجود هرگونه ناخالصی با قطبیت های مختلف، قابل تشخیص است.

15-وجود ناخالصی هایی با وزن ملكولی بسیار بالا قابل تشخیص است.

16-به سبب مشخص شدن هرگونه ناخالصی نیازی به استفاده از افزارهای UV و IR جهت تعیین خلوص جسم وجود ندارد.

17-بنا به دلایل بالا استناد قطعی یک پیک به جسم خاصی امكان پذیرست.

18-به علت وجود تقارن در پیكها، محاسبه دقیق(AUC) و بالمال ارزیابی كمی بسیار دقیق آنها امكان پذیرست.

19-وجود آب در نمونه های آزمایشی اشكالی در كل آنالیز ایجاد نمی كند.

20-ملكولهای آب موجود در شبكه كریستالی اجسام قابل ارزیابی است.

21- ملكولهای آب واجد بند هیدروژنی قابل ارزیابی است.

22- كارایی ستونهای HPLC در بكارگیری های فراوان افت قابل توجهی نمی یابند.

23- مدت زمان لازم برای آنالیز بسیار اندک است.

24- كاربرد كروماتوگرافی فرآوری در مقیاسهای وسیع امكان پذیرست.

25-قدرت آشكارسازی بیشتر ستونها حتی در صورت به كارگیری بسیار زیاد آنها جزو امتیازات چشم گیر سیستم HPLC است.

26-سهولت تجدید پذیری (Reproducibility)در سیستم HPLC از فزارهای عمده این سیستم محسوب می شود.


نانوفناوری و کروماتوگرافی

کروماتوگرافی راهی است برای تشخیص اجزا در ابعاد نانومتری، با دقتی در حد و اندازه مولکولی و مدتها پیش از شکل گیری فناوری نانو، برای شناسایی مواد به کار می رفت. اگر چند مولکول با هم داشته باشیم، کروماتوگرافی تشخیص می دهد غلظت آنها چقدر است. اساس کار کروماتوگرافی جداسازی اجزای مخلوط با استفاده از سرعت متفاوت حرکت مولکولهای مختلف در محیط یکسان و با انرژی اولیه مشابه است. دستگاههای کروماتوگرافی پیشرفته، میلیون ها مولکول مختلف را در یک میلیمتر مخلوط براحتی شناسایی می‌کنند و پژوهشگران فناوری نانو می‌توانند به کمک این روشها قسمت عمده‌ای از مشکلات خود را در شناسایی مواد مورد استفاده رفع کنند.

کروماتوگرافی به عنوان یکی از روشهای آزمایشی کارآمد در نانو فناوری، شامل چند روش است: کروماتوگرافی کاغذی، کروماتوگرافی ژلی و کروماتوگرافی گازی از جمله روشهایی هستند که در اینجا با آنها آشنا می‌شویم. دقت کنید که زمان، عامل کنترل ما بر انتخاب ذراتی است که با سرعت های مختلف در محیط کروماتوگرافی توزیع مکانی می ‌‌یابند.




برچسب ها : مواد شیمیایی . کاربرد .مناتول HPLC.GC. مواد آلی. ترکیب شیمیایی .کروماتوگرافی. محصولات مرک . شارلو . پانراک . , کروماتوگرافی , مواد شیمیایی مرک , Scharlau - Scharlab , مواد شیمیایی , شارلو . شارلب , Merck KGaA ,
 

تاریخچه کمپانی مرک آلمان Merck KGaA

نویسنده : Ha med | تاریخ : 08:02 ب.ظ - سه شنبه 11 تیر 1392


 Merck KGaA



تاریخچه شرکت مرک :


منشاً و ریشه فعالیتهای مرک Merck KGaA به قرن 17 میلادی و به سال 1668 یعنی زمانی که فردریش یاکوب مرک،دارو فروشی از خطه شوینفورت مالکیت"Engle – Apoteke" ( دارو فروشی اٍنگٍل) که میراثی خانوادگی در دارمشتات را به عهده داشت بر می گردد.

در سال  1816  اٍمانوئل مرک نوه جان هاینریش مرک مشاور ارتش هس داروسازی را به ارث برد.


تواناییهای علمی امانوئل مرک در سطح فوق العاده بالایی قرار داشت و به همین دلیل تلاشهای او درآزمایشگاه داروسازی برای جداسازی آلکالوئیدها به عنوان مواد مؤثر گیاهی که کمی قبل کشف شده بودند توأم با موفقیت شد . او تولید این مواد در حجم انبوه را در 1827 تحت عنوان " مجموعه ابداعات دارویی و شیمیایی " که شامل کلیه آلکالوئیدهای شناخته شده آن زمان بود برای فروش عرضه کرد.


امانوئل مرک و همکارانش پس از این شروع موفق در آزمایشگاه داروسازی ، کارخانه شیمیایی دارویی ساختند که علاوه بر مواد اولیه داروها،مواد شیمیایی خاص دیگری را نیز در برنامه تولید داشت .بیش از800 محصول اختصاصی در کاتالوگ1860 به چشم می خورد که طی گذر به قرن بعد به 10000 محصول رسید.


هنگامی که امانوئل مرک در 1854 از دنیا رفت مدیریت داروسازی و کارخانه به وارثان او یعنی کارل ،گئورگ ،ویلهم و بقیه افتاد اما در این اثناء نیز شرکت به طور مستمر پیشرفت می کرد به گونه ای که مثلاً تعداد کارگران از 50 نفر در سال 1855 به 1000 نفر در سال 1900 رسید.

در سال 1888 بازار شاهد ورود واکنشگرهای خالص ضمانت شده مرک  با برچسب""Pro analysis بود. در سال 1899 نیز ابتدا بهنامه مواد فوتو شیمیایی و سپس در 1904 بهنامه مواد دارویی منتشر شد. در این زمان شرکت نمایندگیهای خارجی در برخی کشورها و چند دفتر بزرگ در لندن ،نیویورک و مسکو داشت.


فشار کاری و تولید مضاعف به دهه 1914 که با کمبود مواد اولیه ، کارگران ماهر و از طرف دیگر جنگ که تولید داروهای خاص را ضروری می نمود مشکل ساز بود.

پایان جنگ با از دست رفتن دفترهای خارجی شرکت از جمله  Merck & co در ایالات متحده همراه بود. در این زمان  ویتامینها به عنوان محصولاتی جدید توجه ها را به خود جلب کرده بودند. Vigantol  در سال 1927 و Cebion  در سال 1934 محصولات مرکی بودند که در این راستا معرفی شدند.

با شروع جنگ جهانی دوم مجدداً جهت گیری شرایط اقتصادی تغییر کرد،به گونه ای که کارگران ماهر و مواد اولیه روز به روز کمتر می شد. 

 در انتهای جنگ یعنی 25 مارس سال 1945 کارخانه توسط سربازان آمریکایی در حالی که بخش اعظمی از دستگاهها ویران شده بود و 70% تا 80 % ظرفیت تولید از بین رفته بود اشغال شد.


درابتدای ، پس از خاتمه جنگ شرکت فقط مجاز به جمع آوری باقیمانده های ماشینهای قابل کاربرد خود بود. در30 آوریل سال 1945 دولت نظامی اجازه تولید داروها را صادر کرد و دو ماه بعد کارخانه مجاز به تولید آفت کشها ، نگهدارهده ای غذا ، واکنشگرها و مواد شیمیایی خاص برای آزمایشگاهها شد . اصلاحات پولی  20 ژوئن سال 1948 نقطه عطفی در شکوفایی اقتصادی آلمان گردید که به معجزه اقتصادی wirtscaftswunder)) معروف است . این شکووفایی اقتصادی برا ی مرک توآم با رشد فروش برای سالها ی متمادی بود. از عوامل دارویی موفق در این زمان تهیه Corticoid مثلاً Fortecortin  که امروزه نیز مصرف می شد ، داروی سرماخوردگی Nasivin ، تهیه هورمون Cestafortin و Menavoa  ، عامل ضد حساسیت Iivin  ، Sulfonamide  ، محرک هضم  Nutrizym ، گستره عظیمی از آنتی بیوتیک  Refobacin و عامل قلبی Encordin بود.

در بخش پژوهشهای شیمیایی کار روی رنگدانهای صدفی در سال 1957 و برای بلورهای مایع ، 10 سال پس از آن آغاز شد. در بخش شیمی تجزیه نیز مرک همواره نقش پیشتازی در توسعه روشهای کروماتوگرافی داشته است. پیشینه تاریخی 300 ساله مرک درآرشیوی که از حدود سال 1905 برپا شده مستند شده است . دراین آرشیو تمام اسناد خانوادگی مرک ، داروفروشی اٍنگٍل و به طور کلی شرکت مرک جمع آوری شده است. قدیمیترین دست نوشت مربوط به یوان مرک (1642  -1573) پدر فردریش یاکوب مرک است.


امروزه آرشیو 800 متری مرک مرکز نگهداری پرونده های دوره های مختلف شرکت شامل اسناد تجاری ، مجوزها ، قراردادها ، پروتکلها ، مکاتبات ، بهنامه ها و سایر انتشارات مرک به همراه اسناد شخصی کارمندان مرک ، منابع تبلیغاتی و حدود 40000 کاتالوگ عکسبرداری شده و البته همین مقدار داده های دیجیتالی است.


مرک امروز :


هم اکنون مرک 33000 کارمند د ر شرکتهای تابعه خود در 60 کشور دنیا دارد. گروهها تولیدی مرک در  بخشهای مختلف بیش از 20000 محصول تخصصی درحیطه دارویی ، مواد شیمیایی خاص و محصولات آزمایشگاهیی را تولید می کنند.


در 1995 تشکیلات قانونی شرکت از سهامی خاص به سهامی عام بدل شد که البته هنوز هم 70 درصد سهام شرکت متعلق به خانواده مرک است.






برچسب ها : مواد شیمیایی مرک , تاریخچه شرکت مرک آلمان , کمپانی مرک , merck , Merck KGaA , مرک , merckmillipore ,
دنبالک ها : مرک ,
 

نکات ایمنی در آزمایشگاه

نویسنده : Ha med | تاریخ : 07:22 ب.ظ - سه شنبه 11 تیر 1392


نکات ایمنی در آزمایشگاه :


نکات ایمنی در آزمایشگاه


برای امنیت در آزمایشگاه نکات بسیاری باید رعایت شود هر چند رعایت این نکات به تنهایی سلامت آزمایش کننده را تضمین نمی کند. اما احتمال بروز خطرات را به حداقل کاهش می دهد. خطرات دیگری که در آزمایشگاه وجود دارد، وضعیت های غیر قابل پیش بینی است که همواره در آزمایشگاه و در طول آزمایش به وجود می آیند که با هوشیاری و دقت در آزمایشگاه شیمی، می توان این خطرات را نیز تا حد مطلوبی کاهش داد.

 

در یک آزمایشگاه ایمن و استاندارد و در صورت رعایت موارد ایمنی حوادث یا جراحات به ندرت اتفاق می افتند. وقتی یک حادثه یا جراحت اتفاق می افتد عموماً به دلیل رعایت نکردن نکات ایمنی و بی توجهی به آن هاست.

در هنگام ورود به آزمایشگاه، باید از خطرات مواد شیمیایی و خطرهای ممکن در آزمایش ها اطلاعات کافی داشته باشید. اهمیت این که دانش آموزان بدانند چه خطرهایی در آزمایشگاه وجود دارد، چگونه از آن ها دوری جویند و در صورت خارج شدن آزمایش از کنترل چگونه عمل کنند، بر هیچ کس پوشیده نیست.

نکات ایمنی در آزمایشگاه

بهترین راه برای جلوگیری از حوادث :

آشنایی با خطرات ممکن در آزمایشگاه است. هر آزمایشی، بدون توجه به این که چند بار در گذشته انجام شده است، می تواند خطرات زیادی را به همراه داشته باشد. تمام این مطالب برای آن گفته شد که شما اهمیت شناسایی خطرات هر آزمایش را پیش از انجام آن درک کنید.



نکته ای که همواره باید به آن توجه داشته باشید آن است که شما باید تمام مواد شیمیایی در آزمایشگاه را بسیار خطرناک و سمی قلمداد کنید مگر آن که از بی خطر بودن ماده اطمینان کامل داشته باشید و این نکته بدان معنی است که رعایت نکات ایمنی در مواجه با مواد شیمیایی الزامی است.

 

لباس کار آزمایشگاه :

نکات ایمنی در آزمایشگاه

1. استفاده از عینک ایمنی در هر شرایطی الزامی است. خطر پاشیدن مایعات و مواد شیمیایی به چشم همواره وجود دارد.

2. استفاده از لنزهای چشمی در آزمایشگاه مجاز نیست.

عینک های ایمنی از پاشیده شدن مایعات به چشم جلوگیری می کنند، اما چشمان را از بخارات محافظت نمی کنند. بخار بعضی مواد شیمیایی باعث جذب رطوبت موجود در چشم می شود، در نتیجه برای برداشتن لنزها مجبور به عمل جراحی خواهید شد.

3. پوشیدن روپوش آزمایشگاهی در محیط آزمایشگاه الزامی است.

4. پوشیدن کفش های جلوباز ( همانند صندل یا دمپایی) و پوشیدن کفش پاشنه بلند در محیط آزمایشگاه غیر مجاز است زیرا در صورت ریختن مواد شیمیایی روی پا، پوست پا صدمه خواهد دید.

5. پوشیدن شلوارک و دامن های بالاتر از زانو در محیط آزمایشگاه غیر مجاز است، زیرا مواد شیمیایی در صورت ریختن بر روی پوست برهنه، باعث جراحت و یا سوختگی می شوند.

6. در صورت امکان از به دست کردن ساعت، جواهرات و انگشتر در محیط آزمایشگاه خودداری شود، زیرا ممکن است با جذب بخارات شیمیایی، موجب بروز خارش و التهاب پوست زیر خود گردند.

7. هرگز لباس هایی را که آویزان و گشاد (مانند لباس های آستین گشاد) هستند در آزمایشگاه به تن نکنید، زیرا ممکن است هنگامی که شما در حال کار با چراغ بونزن هستید آتش گرفته و باعث سوختگی گردند.

8. داشتن موی خیلی بلند همانند لباس های گشاد و آویزان در محیط آزمایشگاه غیر مجاز است زیرا ممکن است در اثر تماس ناخواسته با شعله آتش بگیرند و یا به مواد شیمیایی آغشته گردند.

9. گوش دادن به رادیو و دستگاه های صوتی در محیط آزمایشگاه غیر مجاز است، زیرا گوش دادن به آن ها موجب غفلت فرد آزمایش کننده از اطراف خود می گردد و او را از شنیدن توضیحات مسؤول آزمایشگاه باز می دارد.

 

تجهیزات ایمنی :

تهیه ی تمام وسایل و مواد ایمنی همانند کپسول آتش نشانی، محلول های شست و شوی چشمی، دوش اضطراری، پتوی مخصوص خاموش کردن آتش و ... برای یک آزمایشگاه استاندارد ضروری است. در ضمن آزمایش گر باید همواره محل وسایل ایمنی و طرز کار با آن ها را در خاطر داشته باشد.

 

ریختن مواد شیمیایی :

نکات ایمنی در آزمایشگاه

1. در صورت ریخته شدن مواد شیمیایی به سرعت مسؤول آزمایشگاه را با خبر کنید. توجه کنید موادی که با آن ها کار می کنید بی خطر نیستند و ممکن است موجب مسمومیت، سوختگی و یا حتی مرگ شوند.

2. در صورت ریختن ماده ی شیمیایی بر روی لباستان، با احتیاط لباس را خارج کرده و فوراً قسمتی از پوست که به ماده ی شیمیایی آغشته شده با مقادیر زیاد آب بشویید و در صورت امکان دوش اضطراری بگیرید. تمام مدت، مسؤول آزمایشگاه را در جریان کار خود قرار دهید.

در صورتی که قسمت زیادی از لباس شما آغشته به ماده ی شیمیایی شده باشد، فوراً زیر دوش اضطراری بروید و هم زمان که آب در حال ریختن است لباس را خارج کنید و پس از در آوردن آن، سر، صورت و بدن خود را با دقت و حوصله و با مقادیر زیاد آب شست و شو دهید.

3. حتی مقادیر کمی از مایعات شیمیایی که روی زمین یا صندلی ها پاشیده شده اند باید زود پاک شوند. سدیم بی کربنات و استیک اسید رقیق به عنوان مواد ایمنی در آزمایشگاه برای خنثی کردن اسیدها و بازها هستند. ( تمام اسیدها و بازها را قبل از تمیز کردن خنثی کنید.)

4. جیوه، سرب و برخی عناصر سنگین برای سلامتی خطرهای جدی ایجاد می کنند. از طرفی بدن انسان نمی تواند از عهده ی دفع این مواد برآید. تمام فلزهای سنگینی که تا به حال به بدن شما راه یافته اند هنوز با شما هستند. (برای مثال اگر در کودکی شما با جیوه بازی کرده اید و یا جوهرهای حاوی سرب را خورده اید، این مواد هنوز در بدن شما هستند) فلزهای سنگین برای مدتی بسیار طولانی در بدن می مانند و ممکن است موجب عوارضی چون بیماری های ذهنی، لرزش اندام و یا حتی مرگ شوند. تنها راه جلوگیری از این خطرها آن است که کم ترین رویارویی را با فلزهای سنگین داشته باشید. در صورت ریختن جیوه مثلاً در اثر شکستن یک دماسنج جیوه ای، به سرعت مسؤول آزمایشگاه را خبر کنید.





برچسب ها : نکات ایمنی در آزمایشگاه.تجهیزات ایمنی.لباس کار.عینک ایمنی.لنزهای چشمی.مواد شیمیایی. لوازم آزمایشگاهی. , Merck KGaA , مواد شیمیایی مرک , شارلو , شارلب , Merck , مواد شیمیایی و تجهیزات آزمایشگاهی ,
 

مواد شیمیایی

نویسنده : Ha med | تاریخ : 04:00 ب.ظ - پنجشنبه 6 تیر 1392


ماده ، به هر چیزی که حجمی را اشغال کند و جرمی داشته باشد، اطلاق می‌شود. مواد شیمیایی به موادی اطلاق می‌گردد که معمولا از طریق سنتز شیمیایی تهیه می‌شوند و یا اینکه منشأ طبیعی داشته و مواد اولیه تهیه سایر مواد شیمیایی به حساب می‌آیند.


طبقه بندی مواد شیمیایی

مواد شیمیایی بطور عمده به دو گروه بزرگ مواد معدنی و مواد آلی تقسیم بندی می‌شوند. هر یک از این دو گروه ، در دو مبحث شیمی آلی و شیمی معدنیبررسی می‌شوند. در این مطالعه ، خواص فیزیکی و شیمیایی مواد آلی و معدنی ، منابع ، طریقه سنتز و واکنش‌ها و ... مورد بررسی قرار می‌گیرند. 

تصویر


مواد شیمیایی آلی

در قدیم ، ماده آلی به ماده‌ای اطلاق می‌گردید که بوسیله بدن موجودات زنده ساخته می‌شد. تا اینکه در سال 1828 ، "وهلر" (Wohler) دانشمند آلمانی ، برای اولین بار جسمی به نام اوره به فرمول CO(NH2)2 را در آزمایشگاه از یک ترکیب معدنی به نام ایزوسیانات تهیه نمود و از آن پس معلوم شد که می‌توان مواد آلی را نیز در آزمایشگاه ساخت.
امروزه بیش از یک میلیون نوع ماده آلی شناخته شده است که بسیاری از آنها را در آزمایشگاهها تهیه می‌کنند. مواد آلی ، به مواد غیر معدنی گفته می‌شود و با مواد معدنی تفاوتهای کلی در چند مورد دارند. 

مواد شیمیایی آلی

اگر شیمی آلی به عنوان شیمی ترکیبات کربن ، عمدتا آنهایی که شامل هیدروژن یا هالوژنها به علاوه عناصر دیگر هستند، تعریف شود، شیمی معدنی را می‌توان بطور کلی به عنوان شیمی عناصر دیگر در نظر گرفت که شامل همه عناصر باقیمانده در جدول تناوبی و همینطور کربن ، که نقش عمده‌ای در بیشتر ترکیبات معدنی دارد، می‌گردد.
شیمی آلی - فلزی ، زمینه وسیعی که با سرعت زیاد رشد می‌کند، به علت اینکه ترکیبات شامل پیوندهای مستقیم فلز - کربن را بررسی می‌کند دو شاخه را بهم مرتبط می‌سازد. همانطوری که می‌توان حدس زد، قلمرو شیمی معدنی با فراهم کردن زمینه‌های تحقیقی اساسا نامحدود ، بسیار گسترده است. 


مقایسه مواد آلی و مواد معدنی

مواد شیمیایی آلی و معدنی با همدیگر تفاوتهای کلی دارند که عبارتند از:
  • در تمام مواد آلی حتما کربن وجود دارد، در صورتی که مواد معدنی بدون کربن بسیارند. ضمنا در ترکیبات آلی ، اتمهای کربن می‌توانند با یکدیگر ترکیب شوند و زنجیرهای طویل تشکیل دهند، در حالی‌که این خاصیت در عناصر دیگر خیلی کمتر دیده می‌شود.

  • مقاومت مواد آلی در برابر حرارت از مواد معدنی کمتر است.اغلب واکنش‌های میان مواد آلی کند و دو جانبه یا تعادلی هستند، در صورتی‌که اغلب واکنش‌های معدنی تند می‌باشند.
  • در ترکیبات آلی ، ممکن است 2 یا چند جسم مختلف با فرمولهای ساختمانی مختلف ، دارای یک فرمول مولکولی باشند که در این صورت به آنها ایزومر یا همفرمول گفته می‌شود. مثلا الکل معمولی C2H5OH با جسمی به نام اتر اکسید متیل CH3OCH3 همفرمول یا ایزومر است. زیرا هر دو دارای فرمول بسته یا مولکولی C2H6O هستند، در صورتی که پدیده ایزومری در ترکیبات معدنی وجود ندارد.

تقسیم بندی مواد شیمیایی آلی

عناصر تشکیل دهنده ترکیبات شیمیایی آلی به ترتیب فراوانی مطابق زیر است:
فلزات , هالوژنها , C , H , O , N , S , P , As . فراوانترین چهار عنصر N , O , H , C عناصر اصلی سازنده مواد آلی به حساب می‌آیند. زیرا اغلب اجسام آلی از این چهار عنصر تشکیل یافته‌اند و با توجه به همین مطلب ، مواد آلی را به چهار دسته کلی تقسیم می‌کنیم: 

هیدروکربنهای ساده

ترکیباتی هستند که فقط از H , C درست شده‌اند و به همین دلیل ، هیدروکربن شده‌اند. آنها با فرمول کلی CxHy نمایش می‌دهند. بسته به اینکه y , x چه اعدادی باشند، هیدروکربنهای گوناگون یافت می‌شوند. 

هیدروکربنهای اکسیژن‌دار

ترکیباتی هستند که از O , H , C درست شده اند و با فرمول کلی CxHyOz نشان داده می‌شوند. 

هیدروکربنهای نیتروژن‌دار

ترکیباتی هستند که از N , H , C درست شده‌اند و با فرمول کلی CxHyNt نشان داده می‌شوند. 

هیدروکربنهای اکسیژن و نیتروژن دار

ترکیباتی هستند که علاوه بر H ، C ، اکسیژن و نیتروژن و با فرمول کلی CxHyOzNt نمایش داده می‌شوند. 




برچسب ها : طبقه بندی مواد شیمیایی , مقایسه مواد آلی و مواد معدنی , مواد شیمیایی مرک , مواد شیمیایی شارلو .شارلب , Scharlau - Scharlab , merck ,
 

آخرین مطالب

» مواد شیمیایی و تجهیزات آزمایشگاهی ( یکشنبه 7 مرداد 1397 )
» Scharlau - Scharlab (شارلب , شارلو ) ( یکشنبه 3 مرداد 1395 )
» تولید کننده گیره مبرد ( بـورت ) روکش دار و گیره بالن پیچ آبی ، نوا دوبل (فلزی) ( شنبه 16 آبان 1394 )
» آشنایی و کاربرد با وسایل آزمایشگاهی ( چهارشنبه 10 تیر 1394 )
» Merck ، Scharlau ، Sigma-Aldrich ، Panreac ، Riedel ، Applichem ،Fluka ، CDH ،SD Fine ( سه شنبه 8 اردیبهشت 1394 )
» قسمتی از مواد شیمیایی شارلو 2 ( دوشنبه 19 خرداد 1393 )
» قسمتی از مواد شیمیایی شارلو 1 ( سه شنبه 13 خرداد 1393 )
» حلالیت چست ( دوشنبه 22 اردیبهشت 1393 )
» تیترازول مرک . شارلو (محلول های استاندارد) ( جمعه 19 اردیبهشت 1393 )
» آشنایی و کاربرد با وسایل آزمایشگاهی ( پنجشنبه 10 بهمن 1392 )
» آشنایی با برخی معرفهای آزمایشگاهی ( جمعه 20 دی 1392 )
» کاربرد داروئی مواد شیمیایی ( دوشنبه 2 دی 1392 )
» زمینه های تجاری مرک ( سه شنبه 30 مهر 1392 )
» معرفی عناصر جدول مندلیف بریلیم . لیتیم .نیکل ( پنجشنبه 7 شهریور 1392 )
» معرفی عناصر جدول مندلیف :آرسنیک . سرب ( چهارشنبه 6 شهریور 1392 )
 
 
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات