تبلیغات
مواد شیمیایی و تجهیزات آزمایشگاهی
گیره بالون
مواد شیمیایی
مواد آزمایشگاهی
 
 
 
Merck ، Scharlau ، Sigma-Aldrich ، Panreac ، Riedel ، Applichem ، Fluka ، CDH ، SD Fine ، DAEJUNG ، DUKSAN ، PARS CHEMIE

حلالیت چست

نویسنده : Ha med | تاریخ : 01:13 ب.ظ - دوشنبه 22 اردیبهشت 1393

حلالیت چیست؟

حلالیت یک ماده عبارت است از تمایل ان برای ایجاد محیط همگن با مواد دیگری که معمولا حلال نامیده می شود. بررسی میزان و چگونگی حلالیت یک ترکیب در محیط های شیمیایی متفاوت , اطلاعاتی در مورد گروههای عاملی موجود در ترکیب , وزن مولکولی تفکیک الکترولیتی , دیفوزیون و … به دست می اید. برای شناسایی ترکیبات الی , انها را بر حسب حلالیتشان در حلال های مختلف دسته بندی می کنیم.

عوامل موثر در حلالیت:

معمولا ترکیبات قطبی در حلالهای قطبی و ترکیبات غیر قطبی در حلالهای غیر قطبی حل میشوند.

در ترکیبات مشابه افزایش نیروی بین مولکولی سبب کاهش حلالیت میگردد.

در ترکیبات مشابه افزایش وزن مولکولی سبب کاهش حلالیت میشود.

در ترکیبات مشابه وجود شاخه جانبی باعث افزایش حلالیت میگردد.


الف) اثر دما بر انحلال پذیری

اثر تغییر دما بر انحلال پذیری یک ماده به جذب شدن یا آزاد شدن گرما به هنگام تهیه محلول سیر شده آن ماده بستگی دارد. با استفاده از اصل لوشاتلیه می توان اثر تغییر دما بر روی انحلال پذیری یک ماده را پیش بینی کرد. اگر فرآیند انحلال ماده حل شونده ، فرآیندی گرماگیر باشد، انحلال پذیری آن ماده با افزایش دما افزایش می‌یابد. اگر انحلال ماده حل شونده فرآیندی گرماده باشد، با افزایش دما ، انحلال پذیری ماده حل شونده کاهش می‌یابد.
انحلال پذیری تمام گازها با افزایش دما ، کاهش پیدا می‌کند.

تذکر:تغییر انحلال پذیری با تغییر دما به مقدار آنتالپی انحلال بستگی دارد. انحلال پذیری موادی که آنتالپی انحلال آنها کم است، با تغییر دما تغییر چندانی نمی‌کند.

ب) اثر فشار بر انحلال پذیری

اثر تغییر فشار بر انحلال پذیری مواد جامد و مایع معمولا کم است ولی انحلال پذیری گازها در یک محلول با افزایش یا کاهش فشاری که به محلول وارد می‌شود، به میزان قابل توجهی تغییر می‌کند.مقدار گازی که در یک دمای ثابت در مقدار معینی از یک مایع حل می‌شود با فشار جزئی آن گاز در بالای محلول نسبت مستقیم دارد.

اگر انحلال ماده حل شونده فرآیندی گرماده باشد، با افزایش دما ، انحلال پذیری ماده حل شونده کاهش می‌یابد. معدودی از ترکیبات یونی ( مثل Na2CO3 , Li2CO3 ) بدین گونه عمل می‌کنند. علاوه بر این ، انحلال پذیری تمام گازها با افزایش دما ، کاهش پیدا می‌کند. مثلا با گرم کردن نوشابه‌های گازدار ، گاز دی‌اکسید کربن موجود در آنها از محلول خارج می‌شود. تغییر انحلال پذیری با تغییر دما به مقدار آنتالپی انحلال بستگی دارد. انحلال پذیری موادی که آنتالپی انحلال آنها کم است، با تغییر دما تغییر چندانی نمی‌کند

استفاده از حلالیت در شناسایی جسم ناشناخته:

استفاده از حلالیت تا اندازه ای عوامل شیمیایی موجود در جسم آلی را مشخص میکند. مثلا ترکیبات اسیدی معمولا در سود و ترکیبات قلیایی معمولا در اسید کلریدریک 5% حل میشوند.

استفاده از حلالیت اطلاعاتی در مورد بعضی از خصوصیات ترکیب ناشناخته میدهد. از حل شدن یک جسم در آب تا اندازه ای به قطبی بودن آن مطمئن میشویم و یا در حالیکه اسید بنزوئیک در آب حل نمیشود اما در صورتیکه با سود ترکیب شود تولید بنزوات سدیم میکند که براحتی در آب محلول است.

استفاده از حلالیت اطلاعاتی را در مورد وزن مولکولی جسم ناشناخته میدهد، مثلا در مورد سریهای همانند (همولوگ) که دارای یک عامل شیمیایی باشند معمولا آنهایی که تعداد کربن آنها کمتر از 4 باشد در آب حل و آنهایی که تعداد کربن آنها بیش از 5 اتم کربن باشد معمولا در آب نامحلولند.

طبقه بندی بر اساس حلالیت:

آزمون حلالیت برای هر جسم مجهولی باید انجام شود. این آزمون در تشخیص گروههای عاملی اصلی ترکیبات مجهول دارای اهمیت است. حلالهای متداول برای آزمایش حلالیت عبارتند از:
HCl 5%, NaHCO3 5%, NaOH 5%, H2SO4, Water, Organic Solvent

ترکیبات با توجه به حلالیتشان به 7 گروه تقسیم میشوند:

گروه 1) ترکیباتی که هم در آب و هم در اتر محلولند

گروه 2) ترکیبات محلول در آب و نامحلول در اتر

گروه 3) نامحلول در آب ولی محلول در محلول رقیق سدیم هیدروکسید که به دو دسته زیر تقسیم میشوند:

الف) محلول در سدیم هیدروکسید رقیق و محلول در سدیم بیکربنات 5%

ب) محلول در سدیم هیدروکسید رقیق و محلول در کلریدریک اسید رقیق

گروه 4) نامحلول در آب ولی محلول در هیدروکلریدریک اسید رقیق

گروه 5) هیدروکربنهایی که شامل کربن، هیدروژن و اکسیژن هستند ولی در گروه 1 تا 4 نبوده ولی در سولفوریک اسید غلیظ محلولند

گروه 6) تمام ترکیباتی که ازت یا گوگرد ندارند و در سولفوریک اسید غلیظ نامحلولند

گروه 7) ترکیباتی که ازت یا گوگرد داشته و در گروه 1 تا 4 نیستند. تعدادی از ترکیبات این گروه در سولفوریک اسید غلیظ محلولند.

آزمایش حلالیت (عوامل موثر بر حلالیت)

مـواد مـورد نـیـاز:

الف: (حلال ها)

1- آب 2-متانول 3-هگزان

ب: (جسم حل شونده)

1- سدیم کلرید 2-گلوکز 3- نفت

وسایل مورد نیاز:

1-لوله آزمایش 2- بطری

شرح آزمایش:

مرحلة اول: اضافه کردن نمک،گلوکز و نفت به آب

ابتدا مقداری آب به لوله های آزمایش اضافه می کنیم.

حال در لوله ی اول به مقدار فرضی یک عدس، نمک طعام به حلال (آب) اضافه می کنیم. و به همین ترتیب:

در لوله ی آزمایش دوم هم به مقدار فرضی یک عدس، گلوکز به حلال (آب)اضافه می کنیم.

و در لوله ی سوم نیر به مقدارمعین، نفت به حلال (آب)اضافه می کنیم تا میزان حلالیت هر یک از مواد یاد شده در حلالِ آب را بررسی کنیم.

مشاهده می شود:

· 1- درآزمایش نمک با آب مشاهده شد : نمک در آب حل می شود ونتیجه گرفتیم كه چون نمک قطبی است درآب كه قطبی است حل می شود.

· 2- درآزمایش گلوکز با آب مشاهده شد : گلوکز در آب حل می شود ونتیجه گرفتیم كه چون گلوکز قطبی است درآب كه قطبی است حل می شود.

· 3- درآزمایش نفت با آب مشاهده شد : نفت در آب حل نمی شود ونتیجه گرفتیم كه چون نفت غیر قطبی است رآب كه قطبی است حل نمی شود.

مرحله دوم: اضافه کردن نمک،گلوکز و نفت به حلال اتانول

ابتدا مقداری آتانول به لوله های آزمایش اضافه می کنیم.

حال در لوله ی اول به مقدار فرضی یک عدس، نمک طعام به حلال (اتانول) اضافه می کنیم. و به همین ترتیب:

در لوله ی آزمایش دوم هم به مقدار فرضی یک عدس، گلوکز به حلال (اتانول)اضافه می کنیم.

و در لوله ی سوم نیر به مقدارمعین، نفت به حلال (اتانول)اضافه می کنیم تا میزان حلالیت هر یک از مواد یادشده در حلالِ اتانول را بررسی کنیم.

مشاهده می شود:

· 1- درآزمایش نمک با اتانول مشاهده شد : نمک در اتانول حل نمی شود ونتیجه گرفتیم كه چون نمک قطبی واز نوع پیوند یونیست دراتانول كه کم قطبی است حل نمی شود.

· 2- درآزمایش گلوکز با اتانول مشاهده شد : گلوکز در اتانول کم حل می شود ونتیجه گرفتیم كه چون گلوکز قطبی است دراتانول كه کم قطبی است کم محلول می شود.

· 3- درآزمایش نفت با اتانول مشاهده شد : نفت در اتانول حل نمی شود ونتیجه گرفتیم كه چون نفت غیر قطبی است دراتانول كه کم قطبی است حل نمی شود.

مرحله سوم:اضافه کردن نمک،گلوکز و نفت به حلال هگزان

ابتدا مقداری هگزان به لوله های آزمایش اضافه می کنیم.حال در لوله ی اول به مقدار فرضی یک عدس، نمک طعام به حلال (هگزان) اضافه می کنیم. و به همین ترتیب: در لوله ی آزمایش دوم هم به مقدار فرضی یک عدس، گلوکز به حلال (هگزان)اضافه می کنیم. و در لوله ی سوم نیر به مقدارمعین، نفت به حلال (هگزان)اضافه می کنیم تا میزان حلالیت هر یک از مواد یاد شده در حلالِ هگزان را بررسی کنیم:

· 1- درآزمایش نمک با هگزان مشاهده شد : نمک در هگزان حل نمی شود ونتیجه گرفتیم كه چون نمک قطبی واز نوع پیوند یونیست درهگزان كه غیرقطبی است حل نمی شود.

· 2- درآزمایش گلوکز با هگزان مشاهده شد : گلوکز در هگزان کم حل می شود ونتیجه گرفتیم كه چون گلوکز قطبی است درهگزان كه کم قطبی است کم محلول می شود.

3- درآزمایش نفت با هگزان مشاهده شد : نفت در هگزان حل نمی شود ونتیجه گرفتیم كه چون نفت غیر قطبی است درهگزان كه کم قطبی است حل نمی شود.



نـفـت



گـلـوکـز



سدیم کلرید





-



+



+



آب



-



-/+



-



اتانول



+



-



-



هگزان


راهنما: (+) به معنای محلول (-) به معنای نا محلول (+/-) به معنای کم محلول

نتیجه گیری :

مولكول های كواوالانسی قطبی درآب یاحلال های قطبی دیگرحل می شوند . كه علت این حل شدن یكی پیوندهیدروژنی است ودیگری لغزایش میزان بی نظمی .

درحقیقت نیروی دوقطبی - دوقطبی داتمی برهرماده عامل اصلی جداشدن مولكولهای كواوالانسی درآب ویادرهمدیگراست . زیراآب می تواندبا الكلها ،‌آلدهیدهاوكتونهامجتمع شود. به طوركلی الكلهاوموادی كه OH دارنددرآب حل می شوند .

درانحلال Nacl درآب مولكولهای قطبی آب تدریجاً اطراف مولكول قطبی Nacl قرارمی گیرندتاآنرا به یون های یونیزه كنند . یونهای حاصل با تعدادی از مولكولهای آب پیوند برقرار می كنندیعنی هیدراته شدن یونها رخ می دهد . به عنوان مثال درانحلال یددرآب علت اینكه یددرآب حل نشد آن ست كه پیوندهای هیدروژنی كه بین مولكول های آب برقراراست قوی ترازجاذبه ای است كه ممكن است بین مولكول های آب و یدبرقرارباشد . به عبارت دیگر نیروهای جاذبة قابل توجهی بین مولكول های یدوآب برقرار نمی شود . بلكه نیروهای دافعه به وجودآمده دمادوفازخواهیم داشت .




برچسب ها : مواد شیمیایی شارلو . شارلب , سیگما آلدریچ , مرک , scharlab , sigma-aldrich , merck , مواد شیمیایی و تجهیزات آزمایشگاهی ,
 

آخرین مطالب

» مواد شیمیایی و تجهیزات آزمایشگاهی ( یکشنبه 7 مرداد 1397 )
» Scharlau - Scharlab (شارلب , شارلو ) ( یکشنبه 3 مرداد 1395 )
» تولید کننده گیره مبرد ( بـورت ) روکش دار و گیره بالن پیچ آبی ، نوا دوبل (فلزی) ( شنبه 16 آبان 1394 )
» Merck ، Scharlau ، Sigma-Aldrich ، Panreac ، Riedel ، Applichem ،Fluka ، CDH ،SD Fine ( سه شنبه 8 اردیبهشت 1394 )
» قسمتی از مواد شیمیایی شارلو 2 ( دوشنبه 19 خرداد 1393 )
» قسمتی از مواد شیمیایی شارلو 1 ( سه شنبه 13 خرداد 1393 )
» حلالیت چست ( دوشنبه 22 اردیبهشت 1393 )
» تیترازول مرک . شارلو (محلول های استاندارد) ( جمعه 19 اردیبهشت 1393 )
» آشنایی و کاربرد با وسایل آزمایشگاهی ( پنجشنبه 10 بهمن 1392 )
» آشنایی با برخی معرفهای آزمایشگاهی ( جمعه 20 دی 1392 )
» کاربرد داروئی مواد شیمیایی ( دوشنبه 2 دی 1392 )
» زمینه های تجاری مرک ( سه شنبه 30 مهر 1392 )
» معرفی عناصر جدول مندلیف بریلیم . لیتیم .نیکل ( پنجشنبه 7 شهریور 1392 )
» معرفی عناصر جدول مندلیف :آرسنیک . سرب ( چهارشنبه 6 شهریور 1392 )
» معرفی عناصر جدول مندلیف : هیدروژن . هلیم ( شنبه 19 مرداد 1392 )